Trafikte kırmızı ışıklarda cam silen veya mendil/su satan metropollerin ve hem kendi can güvenlikleri hem de sürücüler ve trafik akışı açısından dünya genelinde metropollerin ve Aydın’ın ortak sorunlarından biridir. Bu durum sadece bir "trafik ve zabıta" meselesi değil; altında sosyo-ekonomik kırılganlıklar, göç, işsizlik ve en önemlisi çocuk işçiliği / çocuk istismarı barındıran derin bir sosyal problemdir. Bu sorunun çözümü için hem yasal/cezai yaptırımları içeren hem de insani/sosyal rehabilitasyonu merkeze alan bütüncül bir yol haritası izlenmelidir. Trafikte Cam Silen ve Satış Yapanlar İçin İzlenebilecek Yol Haritası Veri Toplama ve Kategorizasyon (Saha Analizi): Trafikteki bu kişilerin profili çıkarılmalıdır. Kaçı çocuk, kaçı sığınmacı/göçmen, kaçı organize bir çete tarafından zorla çalıştırılıyor? Doğru teşhis konulmadan doğru tedavi uygulanamaz. Çocuklar İçin "Sıfır Tolerans" ve Sosyal Koruma: Sokakta çalışan çocukların yeri trafik ışıkları değil, okullardır. Aile Odaklı Sosyal Yardımlar: Çocuklarını trafiğe gönderen ailelere ekonomik destek sağlanmalı, ancak bu destek çocukların okula devam etmesi şartına (Şartlı Eğitim Yardımı) bağlanmalıdır. Okul Sonrası Etkinlik Alanları: Çocukların sokaktan uzaklaşması için belediyeler ücretsiz olarak spor, sanat ve etüt merkezlerine almalıdır. Yetişkinler İçin İstihdam ve Mesleki Eğitim: Geçim derdiyle bu işi yapan yetişkinler, İŞKUR ve belediyelerin meslek edindirme kurslarına (ISMEK vb.) yönlendirilmelidir. Kayıt Dışı Örgütlü Yapılarla (Çetelerle) Mücadele: Çoğu zaman bu insanlar arkalarındaki organize suç örgütleri tarafından sömürülür. Emniyet güçleri, bu kişilerden "komisyon" alan veya çocukları zorla çalıştıran çetelere yönelik caydırıcı cezai işlemler uygulamalıdır. Sürücülerin Bilinçlendirilmesi (Talebin Azaltılması): "Acıyarak" verilen her bozuk para, o çocukların veya yetişkinlerin trafikte kalma süresini uzatır. Kamu spotları ile sürücülere, yardımların sokakta nakit olarak değil, güvenilir sivil toplum kuruluşları (STK) veya belediyeler aracılığıyla yapılması gerektiği anlatılmalıdır. Yurtdışındaki İyi Örnekler ve Çözüm Modelleri Dünyada bu gruba genel olarak "Squeegee Men / Squeegee Kids" (Çekçekçiler) adı verilmektedir. Farklı ülkeler bu konuda radikal ve başarılı adımlar atmıştır: 1. Baltimore Modeli (ABD): "Squeegee Collaborative" (Ortak Çalışma Grubu) Baltimore şehri, uzun yıllar bu sorunla mücadele ettikten sonra "Yasaklama + Alternatif Sunma" modelini geliştirdi. • Uygulama: Kentte trafiğin en yoğun olduğu 6 ana kavşak "Cam Silme Yasaklı Bölge" ilan edildi. • Fark Yaratan Çözüm: Belediye, polis gücü kullanmadan önce büyük bir istihdam ve eğitim fuarı düzenledi. Sokaktaki gençlere mentorlar atandı; eğitimlerine devam etmeleri, kalıcı iş bulmaları ve hatta hukuki/psikolojik destek almaları sağlandı. Kuralları ihlal edenlere ise önce sosyal hizmet uyarısı, ardından ceza kesildi. 2. New York Modeli (ABD): "Quality of Life" (Yaşam Kalitesi) Operasyonu 1990'larda New York Belediye Başkanı Rudy Giuliani, şehri suçtan arındırmak için ünlü "Kırık Pencereler Teorisi"ni uyguladı. • Uygulama: Sürücüleri taciz eden, agresif davranan ve trafiği tehlikeye sokan cam silicilere karşı "sıfır tolerans" politikası izlendi. • Sonuç: Trafikte cam silerek para istemek tamamen yasadışı kabul edildi ve polis devriyeleriyle bu pratik kısa sürede bitirildi. Ancak bu model sosyal yardım ayağı eksik olduğu için sıkça eleştirildi. 3. Floransa ve Roma Modeli (İtalya): Güvenlik Decretoları İtalya'nın Floransa ve Roma gibi turistik şehirlerinde özellikle tek başına seyahat eden kadın sürücülere yönelik agresif tavırlar sergileyen cam silicilere karşı sert tedbirler alındı. • Uygulama: Çekçekle trafiğe çıkıp zorla cam silmek idari suç kapsamına alındı, ekipmanlara el konuldu ve uymayanlara para/hapis cezası getirildi. Kent yöneticileri, bu işin arkasında çocuk istismarı ve insan kaçakçılığı şebekeleri olduğunu vurgulayarak adli süreçleri hızlandırdı. 4. Avustralya Modeli: Çift Taraflı Sorumluluk Avustralya'nın bazı eyaletlerinde (örneğin Batı Avustralya) trafik kanunları hem satıcıyı hem de sürücüyü bağlar. • Uygulama: Karayolu Trafik Kanunu'na göre trafikte duran bir aracın içindeki sürücü veya yolcunun, yola çıkmış bir işportacı veya cam siliciden hizmet ya da ürün satın alması yasaktır. Yakalanması durumunda hem camı silene hem de parayı veren sürücüye para cezası uygulanır. Bu durum sürücülerin camlarını açmasını ve alışveriş yapmasını bıçak gibi kesmiştir. Trafikte cam silen ve mendil satanlar sorununu çözmek, sadece kolluk kuvvetlerinin (Polis/Zabıta) sokağa çıkıp bu kişileri kovalamasıyla mümkün değildir; bu sadece anlık bir yer değiştirmeye sebep olur. Bizim bölgemiz için en ideal çözüm; Avustralya'nın "sürücüye de sorumluluk yükleyen" yasaları ile Baltimore'un "sosyal rehabilitasyon ve istihdam" modelini harmanlamaktır. Güvenlik güçleri trafiği ve insanı korumak için caydırıcı olurken; belediyeler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve STK'lar bu insanlara insani bir çıkış kapısı (eğitim, burs, kalıcı iş) sunmalıdır.