Bir dönem Türk televizyonlarında iz bırakan Ezel dizisindeki Ramiz Dayı karakterinin en çarpıcı sözlerinden biri şuydu: “Şüphe tek gerçektir.” Bu ifade, her şeyin sorgulanabileceği bir dünyada, aslında sorgulama eyleminin kendisinin inkâr edilemez tek gerçeklik olduğunu vurgulayan güçlü bir düşünceyi temsil eder. Felsefi açıdan bakıldığında bu yaklaşımın kökleri oldukça eskidir. İnsan, aklını kullanmaya başladığı andan itibaren merak etmiş ve şüphe duymuştur. Bu düşünsel çizginin sistemli bir hali olan septisizm (kuşkuculuk) yaklaşık 2.500 yıl önce felsefe tarihinde ortaya çıkmıştır. Septisizm, genel geçer ve mutlak bilginin mümkün olup olmadığını sorgulayan bir düşünce akımıdır. Günlük kullanımda “Şüpheci” kişi; yerleşik dogmalara sorgusuzca bağlı kalmayan, insanlara ve fikirlere temkinli yaklaşan birey olarak tanımlanır. Bu anlamda şüphecilik, kör bir reddediş değil; aksine dogmaları sınayan, eleştirel ve açık bir zihinsel tutumdur. Ancak toplumsal düzeyde şüphecilik her zaman güçlü bir yer edinmemiştir. Türkiye gibi bazı toplumlarda, tarihsel ve yapısal nedenlerle otoriteye bağlılık ve biat eğilimi daha baskın hale gelebilmektedir. Sorgulama yerine kabullenmenin öne çıkması, tek bir nedene değil; çok katmanlı bir toplumsal yapıya dayanır. Bu yapının arka planında; * tarihsel “Devlet baba” anlayışı ve devleti kutsayan yönetim geleneği, * gücün merkezileştiği siyasi ve idari yapılar, * ataerkil hiyerarşi üzerine kurulu toplumsal ilişkiler, * bireyden çok grubu önceleyen cemaat, aşiret ve parti yapıları, * eleştirel düşünceden çok ezber bilgiye dayalı eğitim sistemleri, * liyakat yerine sadakat ve ağ ilişkilerinin belirleyici olduğu ekonomik düzen, * yüksek belirsizlik dönemlerinde ortaya çıkan güven ihtiyacı, * ve bazı durumlarda dinin özündeki sorgulama vurgusunun geri plana itilerek itaat merkezli yorumlanması gibi unsurlar etkili olmuştur. Bütün bu etkenler, bireyin bağımsız bir özne olarak değil, çoğu zaman bir yapının veya liderin parçası olarak kendini var etmesine yol açan bir kültürel zemin oluşturur. Bu durum, modernleşme süreçleriyle kısmen dönüşse de köklü etkilerini tamamen kaybetmiş değildir. Sonuç olarak sorgulamanın zayıflaması, düşünsel gelişimi yavaşlatabilir ve bireysel özgürlük alanlarını daraltabilir. Oysa eleştirel düşünme, yalnızca bir tercih değil, aynı zamanda zihinsel bir zorunluluktur. Unutulmamalıdır ki; düşünmeyi bırakan zihin, yönlendirmeye en açık zihindir. “Dünyadaki sorunların çoğu, aptalların kendilerinden emin, akıllıların ise şüphe içinde olmasından kaynaklanır.” (Bertrand Russell)